خلاصه تاریخ حکومت های ایران هفتم تا نهم + اسم حکومت، بنیانگذار و پایتخت

تاریخ حکومت های ایران هفتم تا نهم دقیقا چی میگه؟ 😎

تو کتاب های مطالعات اجتماعی هفتم, هشتم و نهم، بخش تاریخ تقریبا یه تور فشرده دور کل تاریخ ایران هست. کتاب های رسمی آموزش و پرورش هم دقیقا این مسیر رو میرن: اول ایران باستان تو هفتم، بعد حکومت های ایرانی بعد از اسلام تو هشتم و در نهایت تاریخ معاصر و حکومت های جدید ایران تو نهم.

خلاصه کار ما اینجاست که این همه اسم و حکومت رو منظم کنیم و بگیم:

• اسم حکومت چی بوده؟
• بنیانگذار چه کسی بوده؟
• پایتخت یا شهر مهمش کجا بوده؟
• برای امتحان باید چی ازش تو ذهنت بمونه؟

در کنار این خلاصه، هر جا لازم بود لینک هایی هم گذاشتم که اگه خواستی خود کتاب ها رو ببینی، میتونی از خودت قوی تر بخونی. مثلا کتاب های رسمی مطالعات اجتماعی رو میتونی از پایگاه کتاب های درسی دانلود کنی.

اگه بچه دبیرستان طاها هستی هم که دیگه خیلی خفنه؛ چون خود دبیرستان طاها برای پایه نهم یه راهنمای جامع پایه نهم داره که توش معرفی کتاب ها و مخصوصا مطالعات اجتماعی رو قشنگ باز کرده. همین طور برای هشتم هم یه راهنمای جامع پایه هشتم هست که میتونی کنارش این مقاله رو بخونی تا قشنگ تو مغزت قفل بشه.

حکومت های ایران باستان هفتم: از مادها تا ساسانیان

تو پایه هفتم، فصل های 9 تا 12 بخش تاریخ، بیشتر در مورد ایران باستان و حکومت های بزرگ اون دوره هست؛ مخصوصا در درس های 19 و 20 راجع به آریایی ها و شکل گیری حکومت های قدرتمند در ایران و امپراتوری های ایران باستان صحبت میشه.

1. مادها

• اسم حکومت: پادشاهی ماد
• بنیانگذار (شاه مهم اولیه): دیاکو رو معمولا اولین شاه جدی مادها میدونن
• پایتخت: هگمتانه (همدان امروزی)
• چند خط توضیح ریلکس:
  آریایی ها وقتی اومدن فلات ایران، کم کم چند گروه شدن؛ یکی از مهم ترین هاشون مادها بودن که تو غرب ایران (همدان و اطرافش) ساکن شدن. مادها اولین بار تونستن یه حکومت نسبتا سراسری و منظم تو ایران درست کنن. تو مطالعات هفتم، مادها بیشتر به عنوان شروع حکومت های قدرتمند ایرانی معرفی میشن و هگمتانه هم تو نقشه کتاب، مرکز مهمشونه.

2. هخامنشیان

• اسم حکومت: شاهنشاهی هخامنشی
• بنیانگذار: کوروش بزرگ (کوروش دوم)
• پایتخت: چند مرکز مهم داشتن؛ پاسارگاد، شوش، هگمتانه و تخت جمشید از شهرهای اصلی حکومت بودن.
• چند خط توضیح:
  هخامنشیان چیزی تو مایه های ابرقدرت جهان باستان بودن؛ از رود نیل تا هند زیر دستشون بود. تو کتاب هفتم بیشتر روی نظم اداری، راه شاهی، مالیات و بخش بندی کشور به ساتراپی ها تاکید میشه، چون میخوان بفهمی یه امپراتوری بزرگ چطوری کشور رو اداره میکرد. عکس های تخت جمشید که تو کتاب میبینی دقیقا به همین دوره مربوطه و خیلی از سایت های تاریخی مثل راهنماهای گردشگری پرسپولیس هم این شکوه رو توضیح دادن.

3. اشکانیان (پارت ها)

• اسم حکومت: شاهنشاهی اشکانی (پارت ها)
• بنیانگذار: ارشک اول
• پایتخت: چند شهر مثل هگمتانه، تیسفون و شهر نسا برای مدتی پایتخت یا مراکز مهم اشکانیان بودن.
• چند خط توضیح:
  بعد از یورش اسکندر و حکومت سلوکی ها، اشکانیان اومدن و کم کم استقلال ایران رو برگردوندن. معروف بودن به سواره نظام قوی و جنگ با رومی ها. تو کتاب هفتم معمولا اشکانیان رو به عنوان پل بین هخامنشیان و ساسانیان معرفی میکنن؛ یعنی یه دوره طولانی که ایران ضعیف نبود ولی مثل اوج هخامنشیان هم خیلی منظم و مرکزی نبود.

4. ساسانیان

• اسم حکومت: شاهنشاهی ساسانی
• بنیانگذار: اردشیر بابکان (اردشیر یکم)
• پایتخت: اول شهر اردشیرخوره (گور در فیروزاباد فارس)، بعد تیسفون کنار دجله مرکز اصلی شد.
• چند خط توضیح:
  ساسانیان آخرین حکومت بزرگ ایران قبل از ورود اسلام هستن. تو مطالعات هفتم، وقتی بحث اوضاع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگ ایران باستان میاد (درس های 21 تا 24)، بیشتر مثال ها از دوره ساسانی زده میشه.

اولین حکومت های ایرانی بعد از اسلام هشتم و کلا حکومت های ایرانی بعد از اسلام هشتم

تو پایه هشتم، تاریخ از جایی شروع میشه که ساسانیان سقوط میکنن و ایران وارد دوره اسلامی میشه. بعد از چند قرن که خلافت اموی و عباسی مسلط هستن، کم کم سلسله های ایرانی دوباره قدرت میگیرن. این قسمت تو درس های 11 تا 13 مخصوصا “اولین حکومت های ایرانی بعد از اسلام” و “غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان” کار میشه.

1. طاهریان

• اسم حکومت: سلسله طاهریان
• بنیانگذار: طاهر بن حسین (همون سردار معروف طرفدار مامون عباسی)
• پایتخت: نیشابور در خراسان
• چند خط توضیح:
  طاهریان اولین حکومت نیمه مستقل ایرانی بعد از اسلام بودن که تو خراسان شکل گرفتن. هنوز ظاهرا زیر نظر خلافت عباسی بودن ولی عملا اداره منطقه دست خودشون بود. تو کتاب هشتم، طاهریان به عنوان شروع رسمی “اولین حکومت های ایرانی بعد از اسلام” معرفی میشن.

2. صفاریان

• اسم حکومت: سلسله صفاریان
• بنیانگذار: یعقوب لیث صفار
• پایتخت: سیستان، شهر زرنگ مرکز اصلی این حکومت بود.
• چند خط توضیح:
  صفاریان از یه پیشه ساده (مسیگری) شروع کردن و با یعقوب لیث به یه حکومت جنگجو و گسترش طلب تبدیل شدن که بخش های زیادی از شرق ایران رو گرفت. تو کتاب هشتم روی این نکته تاکید میشه که صفاریان و طاهریان در کنار هم نماد زنده شدن دوباره هویت ایرانی بعد از اسلام هستن.

3. سامانیان

• اسم حکومت: حکومت سامانیان
• بنیانگذار: ریشه حکومت به سامان خدا میرسه ولی گسترش اصلی با نصربن احمد و اسماعیل سامانی بوده.
• پایتخت: بخارا و سمرقند از مراکز اصلی سامانیان بودن.
• چند خط توضیح:
  سامانیان یه حکومت ایرانی و فارسی زبان بودن که خیلی روی فرهنگ و زبان فارسی کار کردن؛ مثلا دوره رشد شاعران بزرگی مثل رودکی. تو کتاب هشتم وقتی در مورد “عصر طلایی فرهنگ و تمدن ایرانی اسلامی” صحبت میشه، سامانیان حسابی نقش دارن.

4. آل بویه

• اسم حکومت: آل بویه (بوئیان)
• بنیانگذار: علی بن بویه با کمک برادرانش احمد و حسن
• پایتخت: مرکز اصلی قدرت در شهرهایی مثل شیراز و بغداد بوده؛ مهم ترین نکته اینه که بغداد رو هم گرفتند و روی خلیفه عباسی نفوذ داشتن.
• چند خط توضیح:
  آل بویه یکی از حکومت های شیعی قدرتمند بودن که فرهنگ ایرانی و شیعی رو در کنار هم تقویت کردن. تو کتاب هشتم این حکومت ها کنار هم به عنوان سلسله های ایرانی معرفی میشن که به تدریج سلطه عباسیان بر ایران رو کم کردن.

5. غزنویان

• اسم حکومت: سلسله غزنویان
• بنیانگذار: معمولا سلطان محمود غزنوی رو بنیانگذار واقعی این دولت میدونن، هرچند قبلش الپتکین و سبکتکین نقش مهمی داشتن.
• پایتخت: غزنین (غزنه) در افغانستان امروزی
• چند خط توضیح:
  غزنویان هم ادامه دهنده فرهنگ ایرانی اسلامی بودن و هم با حملاتشون به هند، اسم خودشون رو تو کتاب های تاریخ ثبت کردن. تو درس 13 هشتم، غزنویان کنار سلجوقیان و خوارزمشاهیان به عنوان سه حکومت مهم بعد از اسلام معرفی میشن.

6. سلجوقیان

• اسم حکومت: امپراتوری سلجوقی
• بنیانگذار: طغرل بیک
• پایتخت: اصفهان در دوره ملکشاه سلجوقی به پایتخت اصلی تبدیل شد.
• چند خط توضیح:
  سلجوقیان ترک تبار بودن ولی حسابی تحت تاثیر فرهنگ ایرانی قرار گرفتن و مرکز حکومت رو آوردن اصفهان. تو کتاب هشتم نقش سلجوقیان در ادامه تمدن ایرانی اسلامی و گسترش علم و هنر زیاد گفته میشه.

7. خوارزمشاهیان

• اسم حکومت: سلسله خوارزمشاهیان
• بنیانگذار: بنیاد اولیه حکومت توسط ماموران سلجوقی تو خوارزم گذاشته شد، ولی کم کم به یه حکومت مستقل تبدیل شد.
• پایتخت: شهر گرگانج (اورگنج) مرکز مهم این حکومت بود.
• چند خط توضیح:
  خوارزمشاهیان آخرین حکومت بزرگ قبل از حمله مغول بودن. تو کتاب هشتم و نهم ازشون به عنوان حکومتی یاد میشه که به خاطر ضعف و اختلافات داخلی، راه رو برای حمله مغول باز کردن.

حکومت های معاصر ایران نهم: قاجار تا جمهوری اسلامی

تو پایه نهم وارد تاریخ نزدیکتر به خودمون میشی؛ از دوران قاجار تا پهلوی و بعد انقلاب اسلامی و تشکیل جمهوری اسلامی ایران. هم کتاب رسمی نهم و هم خلاصه هایی که تو سایت هایی مثل گاما و ازدرس هستن، این خط داستان رو دنبال میکنن.

1. قاجار

• اسم حکومت: دودمان قاجار
• بنیانگذار: آقا محمد خان قاجار
• پایتخت: تهران (از زمان آقا محمد خان)
• چند خط توضیح:
  قاجارها بعد از یه دوره هرج و مرج بعد از زندیه به قدرت رسیدن و تا اوایل قرن چهاردهم هجری بر ایران حکومت کردن. تو درس 7 مطالعات نهم، اوضاع ایران در دوره قاجار بررسی میشه؛ مخصوصا جدایی بخش هایی از سرزمین ایران با قراردادهایی مثل گلستان و ترکمنچای که تو کاربرگ های نهم هم زیاد ازش سوال میاد.

2. پهلوی

• اسم حکومت: دودمان پهلوی
• بنیانگذار: رضا شاه پهلوی (رضاخان)
• پایتخت: تهران
• چند خط توضیح:
  بعد از ضعف قاجار، رضاخان با کودتای 1299 و بعد تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی، حکومت جدیدی رو راه انداخت. تو درس 14 نهم، روی این چیزها تاکید میشه: ایجاد ارتش مدرن، ساخت راه اهن، تغییرات فرهنگی و البته استبداد سیاسی و محدود شدن ازادی ها. تو عکس های دوره قاجار و پهلوی معمولا کاخ گلستان و کاخ های تهران رو زیاد میبینی که نماد قدرت این دو دوره هستن.

3. جمهوری اسلامی ایران

• اسم حکومت: جمهوری اسلامی ایران
• بنیانگذار: به معنای سیاسی، رهبری انقلاب اسلامی با امام خمینی بود و بعد از همه پرسی سال 1358 نظام جمهوری اسلامی با رای مردم شکل گرفت.
• پایتخت: تهران
• چند خط توضیح:
  تو کتاب مطالعات نهم، درس 15 در مورد انقلاب اسلامی و درس 16 در مورد ایران بعد از پیروزی انقلاب صحبت میکنه؛ از شعارهای استقلال، ازادی، جمهوری اسلامی گرفته تا تشکیل نهادهای جدید، قانون اساسی و جنگ تحمیلی.

برای اینکه بهتر این دوره ها رو تو ذهنت نگه داری، میتونی کنار این مقاله، مقاله راهنمای جامع پایه نهم در سایت دبیرستان طاها رو هم ببینی که کل کتاب نهم رو معرفی کرده و بخش مطالعات اجتماعی رو هم قشنگ شکسته.

جدول خلاصه اسم حکومت و بنیانگذار و پایتخت

این جدول یه نگاه یه چشمی برای مرور شب امتحانه 😄

چطوری از این خلاصه برای امتحان و تست استفاده کنم؟

چند تا تکنیک ساده که واقعا جواب میده:

1. کارت خلاصه بساز:
   همین جدول بالا رو میتونی روی برگه کوچیک بنویسی و هر روز 5 دقیقه مرور کنی.
2. تطبیق با کتاب درسی:
   حتما کتاب مطالعات اجتماعی هفتم, هشتم و نهم رو از خود سایت رسمی کتاب های درسی یا سایت هایی مثل دانشچی دانلود کن و کنار این مقاله نگاه کن تا ذهنت منظم تر بشه.
3. پیوند دادن با هدایت تحصیلی:
   مخصوصا تو پایه نهم که سال انتخاب رشته است، فهم تاریخ حکومت های ایران نهم بهت کمک میکنه بهتر درک کنی رشته انسانی دقیقا دنبال چه چیزهایی میگرده. برای این موضوع میتونی بخش هدایت تحصیلی پایه ها در دبیرستان طاها و همین طور صفحه خانه دبیرستان طاها و وبلاگ دبیرستان طاها رو هم زیر نظر داشته باشی.
4. استفاده از راهنماهای پایه در طاها:
   اگر میخوای کل کتاب های هشتم و نهم رو با نگاه هدایت تحصیلی ببینی، مقاله های راهنمای جامع پایه هشتم و راهنمای جامع پایه نهم تو خود سایت طاها خیلی میتونن کمکت کنن که بدونی هر درس چرا مهمه و بعدا در انتخاب رشته چطور اثر میگذاره.

سوالات متداول درباره تاریخ حکومت های ایران هفتم تا نهم ❓

1. برای امتحان بیشتر اسم حکومت مهمه یا سال هاش؟

برای سطح هفتم تا نهم معمولا اسم حکومت, بنیانگذار, پایتخت و چند تا ویژگی مهم از هر دوره مهم تر از حفظ کردن سال دقیق هست. سال ها بیشتر برای اینکه ترتیب تاریخی تو ذهنت بشینه استفاده میشن، نه اینکه همه عددها رو حفظ کنی.

2. حکومت های ایران باستان هفتم رو چطوری قاطی نکنم؟

یه الگوی ساده:

• مادها: اولین حکومت جدی، هگمتانه
• هخامنشیان: کوروش و تخت جمشید و راه شاهی
• اشکانیان: جنگ با رومی ها و سواره نظام
• ساسانیان: آخرین حکومت قبل از اسلام

اگه این چهار تا تصویر تو ذهن بشینه، بقیه جزئیات راحت تر سر جاش میشینه.

3. تو هشتم، فرق “اولین حکومت های ایرانی بعد از اسلام هشتم” با “حکومت های ایرانی بعد از اسلام هشتم” چیه؟

تو درس های هشتم، اول درباره طاهریان, صفاریان, سامانیان و آل بویه صحبت میشه که اولین حکومت های ایرانی بعد از اسلام هستن. بعدش میرسه به غزنویان, سلجوقیان و خوارزمشاهیان که حکومت های ایران در چند قرن بعدی هستن. یعنی اولی ها بیشتر نقش شروع استقلال دوباره ایران رو دارن، دومی ها ادامه دهنده این مسیر هستن.

4. چرا تو نهم اینقدر روی قاجار و پهلوی تاکید میشه؟

چون این دو دوره خیلی مستقیم به وضعیت امروز ایران ربط دارن؛ مثلا:

• جدایی سرزمین های ایران در دوره قاجار
• شکل گیری نهادهای جدید، راه اهن, ارتش مدرن و در عین حال استبداد در دوره پهلوی
• زمینه های انقلاب اسلامی

برای همین تو امتحان نهایی پایه نهم معمولا از این فصل ها سوال زیاد میاد.

5. این اطلاعات به درد انتخاب رشته هم میخوره یا فقط برای امتحانه؟

کاملا به درد میخوره؛ مخصوصا اگر به رشته انسانی, حقوق, علوم سیاسی, تاریخ یا حتی مدیریت علاقه داری. درک تاریخ حکومت ها بهت کمک میکنه بفهمی ساختار قدرت, قانون و جامعه چطوری شکل گرفته. اگر دوست داری بدونی این اطلاعات چطور تو انتخاب رشته اثر میگذاره، بخش هدایت تحصیلی پایه ها و مقاله های هدایت تحصیلی تو سایت طاها دقیقا همین پل رو بین درسا و آینده میسازن.

تیم تولید محتوای دبیرستان طاها